Povezanost oksidativnog stresa i shizofrenije

Oksidativni stres je pronađen u različitim fiziološkim stanjima kao što su bolesti srca i krvožilnog sustava, tumori, neurološki poremećaji, dijabetes i druga stanja, te starenje.

Opće prihvaćena teorija je da kronični, uporni stres izaziva brojne bolesti. Međutim, kako se to točno događa, nije u potpunosti shvaćeno. Pojam “stres” čujemo svakodnevno, ponekad nejasno, a definira se na svakojake načine. Zapravo, "svatko zna što je stres, a nitko ne zna što je to". I Hans Selye je govorio o neodređenosti riječi “stres” (Evolucija koncepta stresa. 1973.). Na temelju dosadašnjeg znanja, stres bi mogli definirati kao “fizički, kemijski ili emocionalni faktor koji dovodi do tjelesnog oštećenja koje može uzrokovati bolest”.
Postavljeno je više teorija koje se bave biokemijskom osnovom stresa, a jedna od njih je i teorija oksidativnog stresa. Gingrich je predložio da je “oksidativni stres novi stres”.
Oksidativni stres je pronađen u različitim fiziološkim stanjima kao što su bolesti srca i krvožilnog sustava, tumori, neurološki poremećaji, dijabetes i druga stanja, te starenje. Uloga oksidativnog stresa dokazana je i kod većeg broja psihijatrijskih poremećaja, uključujući poremećaje raspoloženja, shizofreniju, demenciju u sklopu Alzheimerove bolesti, autizam i anksiozne poremećaje.
Biokemijske promjene u bolesnika s psihičkim bolestima pokazuju stanje narušene homeostaze između prooksidansa i antioksidativne obrane
Što je oksidativni stres?
Poremećaj ravnoteže u organizmu između proizvodnje reaktivnih kisikovih radikala (ROS) i antioksidansa nazivamo oksidacijskim stresom. Do pomaka ravnoteže dolazi ukoliko je smanjena antioksidacijska obrana organizma ili ako je povećano stvaranje slobodnih radikala. Antioksidansi onemogućuju stvaranje slobodnih radikala u organizmu, uništavaju stvorene slobodne radikale ili popravljaju oštećenja u stanici nastala djelovanjem slobodnih radikala. Oni nastaju u stanici ili se u organizam unose hranom ili u obliku dodataka.
Mozak je sa svojom visokom potrošnjom kisika i okolinom bogatom lipidima vrlo osjetljiv na oksidativni stres. Pri oksidativnom stresu dolazi do oksidacije proteina, oni postaju nefunkcionalni, uzrokujući peroksidativno oštećenje lipida, te posljedično degeneraciju stanica. Oksidativni stres utječe na nekoliko kritičnih staničnih procesa, uključujući mitohondrijske signalizacije i neuronsku podražljivost. Dakle, činjenica da je oksidativni stres uključen u patofiziologiju mentalnih poremećaja kao što je shizofrenija, bipolarni poremećaj, veliki depresivni poremećaj i anksioznost, ne iznenađuje.
Oksidativni stres i shizofrenija
Pretpostavka o ulozi oksidativnog stresa kod psihijatrijskih bolesti uglavnom počiva na neizravnim dokazima, mjerenjem bioloških markera. U postmortalnim uzorcima prefrontalnog korteksa psihijatrijskih bolesnika ustanovljena je snižena razina glutationa, najznačajnijeg antioksidansa u mozgu.
Shizofrenija je složena i iscrpljujuća psihijatrijska bolest s najmanje razumljivom etiologijom. Postoji više teorija koje uključuju abnormalni razvoj neurona, poremećenu neuro-transmisiju, virusne infekcije i autoimune disfunkcije. Uloga oksidativnog stresa u shizofreniji nije posve nova, obzirom da je generiranje otrovnih radikala u etiologiji shizofrenije predloženo još 1950-ih godina . U novije vrijeme teorija oksidativnog stresa dobiva na zamahu i čini se prilično primjerenom obzirom na evidentiranu povećanu proizvodnju ROS-a i smanjenu pojavu antioksidacijske zaštite kod shizofrenih bolesnika. Genetičke studije također su povezale polimorfizam u genima oksidativnog puta s shizofrenijom.
Nekoliko je studija povezalo ozbiljnost simptoma u shizofreniji s antioksidacijskim statusom, povezujući defekte u antioksidacijskom obrambenom sustavu sa shizofrenijom. Izvješća koja ukazuju na normalizaciju parametara oksidativnog stresa uz liječenje antipsihoticima, kao i terapijsku dobrobit nekih antioksidanata kao što su vitamin E, pružili su neizravne dokaze za uključenost oksidacije u patofiziologiju bolesti. Dodatak vitamina C, vitamina E, mješavine ribljeg ulja smanjuje oksidativni stres i poboljšava kliničke simptome u bolesnika sa shizofrenijom. Brojne studije su pokazale da je N-acetil-cistein [NAC], prekursor antioksidacijskog glutationa [GSH] za koji se zna da obnavlja endogeni GSH i održava oksidacijsku ravnotežu u stanici, važan za liječenje shizofrenije. Ipak, važno je razjasniti da antioksidacijske intervencije predstavljaju tek sekundarnu ulogu, budući da kao jedine, bez psihofarmaka, nisu bile u stanju izliječiti bolest.
Postoji sve više istraživanja koja proučavaju osjetljivost i specifičnost markera oksidativnog stresa vezanog uz shizofreniju. Većina mjerenja oksidativnog stresa kod pacijenata sa shizofrenijom napravljena je na perifernim tkivima.Nedostaju informacije o oksidativnim procesima u cerebrospinalnoj tekućini i mozgu. Jedna opsežna pregledna studija o vezi između shizofrenije i oksidativnog stresa pokazala je da su periferni markeri GSH dosljedno smanjeni, ali su pronašli dvosmislene rezultate za druge antioksidanse kao što su superoksid dismutaza i katalaza. Razlikuju se između bolesnika s pretežno negativnim i pozitivnim simptomima, te su u mnogim slučajevima u korelaciji s težinom simptoma. U bolesnika s negativnim simptomima utvrđene su povišene razine MDA i snižene PUFA, što ukazuje na veće oksidativno oštećenje u ovoj skupini bolesnika. S druge strane, pozitivni simptomi koreliraju s povećanim razinama SOD-a. Antioksidacijski status i lipidna peroksidacija proučavani su u bolesnika iz različitih podskupina shizofrenije, kao što su paranoidna i rezidualna shizofrenija. Utvrđeno je da je ukupni antioksidativni odgovor veći u paranoidnom nego u rezidualnim ili nediferenciranim podtipovima. SOD i GpX aktivnosti bile su značajno niže u paranoidnim i rezidualnim podtipovima nego u kontrolnoj skupini, dok je aktivnost CAT bila povećana u svim skupinama.
( CAT - katalaza, GpX - glutation peroksidaza, GSH - glutation, MDA - malondialdehid, NO - dušikov oksid, PUFA - polinezasićene masne kiseline, SOD - Superoksid dismutaza)
Rezultati su dosta nekonzistentni što bi moglo biti uzorkovano heterogenošću simptoma bolesti, mogućnosti da su disfunkcije redoks reakcija dijelom vezane uz sam poremećaj, a dijelom specifične za pojedina tkiva, te učinkom antipsihotične terapije na staničnu homeostazu. Sve navedeno ukazuje da bi se u budućnosti različiti markeri oksidativnog stresa, ukupni oksidacijski kapacitet (TOC) i antikoksidacijski kapacitet (TAC) mogli koristiti u vrednovanju terapijskog odgovora kod shizofrenije.

Ocijenite članak

Ocjena 4.17 (broj glasova: 6)

Podijelite članak
Ispiši
Komentara (0)
Imate komentar?

Komentirati mogu samo registrirani članovi. ili registrirajte.

Komentari (0)

Vezani članci